vansante schoolplein

Het Zaanlands Lyceum viert dit jaar zijn 150-jarig bestaan. Ik zat in het oude gebouw aan de Westzijde, verhuisde mee naar de Vincent van Goghweg en maakte er vele leraren het leven zuur – of was het andersom? Wat deed ik als christelijke jongen trouwens op dat liberale bolwerk?

zaanlands logo

Aan ‘Monsieur Lemaire’ heb ik mijn eerste vrienden op het Zaanlands Lyceum te danken.

Ik stond een beetje verloren op het schoolplein. Om mij heen groepjes leeftijdgenoten, die zenuwachtig of opgewekt met elkaar in gesprek waren. Ze kwamen uit de hele streek: Krommenie, Wormerveer, Zaandijk, mijn oude woonplaats Koog. Zaandam natuurlijk. Maar er was niemand van de Ds. Lindeboomschool.

Op deze zonnige ochtend in 1958 was ik vol verwachting op m’n fiets gestapt. Het witte gebouw aan de Westzijde kende ik natuurlijk. Mijn broers Simon en Jelte waren er naar school gegaan. Maar nu fietste ik er voor het eerst van mijn leven heen omdat ik er werd verwacht. Vandaag begon het toelatingsexamen. Op vier gebieden zou de kennis getest worden van de 176 leerlingen die dachten dat zij knap genoeg waren om toegelaten te worden tot het Zaanse intellectuele bolwerk: in rekenen, taal, aardrijkskunde en geschiedenis. Ik twijfelde er niet aan of ik geschikt was voor deze school. Ik was op de lagere school zes jaar lang de uitblinker van mijn klas geweest. Bovendien was ik met nog drie kinderen van mijn klas de afgelopen maanden getraind door meester Dorgelo.

Die drie anderen waren hier niet. Ik was de enige van mijn school hier. En dat was mijn eigen schuld.

Vast een vergissing van broeder Rep, dacht het schoolhoofd


Een tijdje geleden had mijn vader een formulier ingevuld waarin hij zijn wensen kon doorgeven voor mijn vervolgschool. Dat hij daarop de naam van het openbare Zaanlands Lyceum had ingevuld, lag niet voor de hand, want wij waren opgevoed in de vreze des Heeren. ’s Zondags wandelden wij naar de gereformeerde Zuiderkerk aan de Dirk de Kortestraat in Zaandam. Mijn vader was daar ouderling en als het zijn beurt was, mocht hij de dominee een hand geven voordat die de kansel besteeg. Wij gingen in gebed vóór en na het eten, en na de warme maaltijd werd uit de Bijbel voorgelezen. Op de lagere Ds. Lindeboomschool, een gloednieuw modern complex vlak naast het St.-Jan Ziekenhuis aan de H. Gerhardstraat, begon elke dag met een vertelling uit de Bijbel.

Mijn broers waren na de lagere school naar het Zaanlands Lyceum gegaan – logisch, er was in de hele Zaanstreek geen andere middelbare school. Pas sinds kort had Zaandam ook een christelijke hbs, in een noodgebouw aan de Parkstraat, maar ik wilde naar de school van mijn broers. Ik had met rode oortjes geluisterd naar hun verhalen. Over debating-clubs, over culturele uitstapjes, over schilders en schrijvers, over de klassieken. Ik las de schoolkrant, de Projectielantaarn, waar Jelte geregeld in publiceerde. Ik vond het lyceum, een neoklassiek pand uit de negentiende eeuw, gelegen tussen Zaan en Westzijde, een van de mooiste gebouwen van Zaandam.

Ten slotte ging mijn vader akkoord met mijn keuze. De christelijke hbs had immers geen gymnasiumafdeling en daar wilde ik mijn grote successen boeken. Schoolhoofd Dorgelo, die het aanvraagformulier in ontvangst nam, schudde zijn hoofd. Een kleine, begrijpelijke vergissing van broeder Rep, zo meende hij. Dorgelo schroefde de dop van zijn vulpen af, haalde de naam van het lyceum door en vulde in: ‘Chr. h.b.s.’

Het had nog heel wat voeten in aarde voor de verkeerde aanvraag gecorrigeerd kon worden. Daardoor had ik het allerlaatste examennummer, 176, gekregen. Mijn aanvraag was eigenlijk te laat.

lemaireEen kleine man met een sikje kwam naar mij toegelopen op het schoolplein. Hij had mijn eenzame positie opgemerkt. “Ik ben monsieur Lemaire”, zo stelde hij zich voor. Hij nam mij aan de hand en trok me bij een groepje jongens, die geanimeerd aan het praten waren. “Jongens, dit is jullie nieuwe vriend Martin”, zo introduceerde hij me. Opeens had ik een groepje waarmee ik in de pauzes de resultaten van de zojuist gemaakte toetsen kon bespreken.

Mijn broers vonden Lemaire maar een rare vent. Hij leest gedichten voor en vertelt rare verhaaltjes,  zeiden ze. Wel allemaal in het Frans, maar aan grammatica doet hij niets.

Ik kreeg Edgard Lemaire in de tweede klas. Inmiddels was ik een keertje blijven zitten. Het gymnasium was toch niet mijn gedroomde succes geworden. Na drie maanden 2G en een gesprek met conrector De Vreeze werd ik verplaatst naar 2D (hbs) en kwam ik het volgende cursusjaar terecht in 2A, waar een hoopje afval werd verzameld onder de gemeenschappelijke noemer ‘zittenblijversklas’. Het viel wel mee met de vermeende stuurloosheid van ‘Monsieur Lemaire’, zoals wij hem moesten noemen. We converseerden in het Frans en hij legde de subjonctif en de passé défini uit. Hij preekte tegen leerlingen die zich de slechte gewoonte van het roken eigen maakten en als een van de weinige leraren was hij voorstander van de vrije zaterdag. Niet alleen omdat Frans een van mijn favoriete vakken was, mocht ik hem graag.

Poëzie was zijn hartstocht. Hij had zelf een gedichtenbundel gepubliceerd, S.O.S. / Doorlopende Voorstelling. Hij las geregeld voor uit de bundel Paroles van zijn lievelingsdichter Jacques Prévert, en droeg ons op diens Pour toi mon amour  uit het hoofd te leren.

Monsieur Lemaire had op Hemelvaartsdag 1962 een paar leerlingen bij hem thuis uitgenodigd


Het is, meer dan vijftig jaar later, een van de twee Franse gedichten die ik uit nog mijn hoofd ken. Het andere is een aanmerkelijk moeilijker gedicht: Les Yeux, de ogen, van Sully Prudhomme.

Het is dat gedicht dat ik bij hem thuis heb voorgedragen. Lemaire had op Hemelvaartsdag 1962 mij en nog een paar leerlingen bij hem thuis uitgenodigd. We kregen koffie en spraken over Franse literatuur en Franse dichters.

Toen haalde Lemaire een vervaarlijk apparaat tevoorschijn: een bandrecorder. “Qui de vous veut bien déclamer un poème en français?” vroeg hij, om daarna, op onze glazige blikken, te vertalen: “Wie van jullie wil er wel een Frans gedicht declameren”, wijzend op de microfoon van de recorder.

Dat wilde ik wel. Terwijl Lemaire glom van trots, declameerde ik zo goed als ik maar kon, het vers dat wij in de klas uitgebreid met hem hadden besproken:

‘Bleus ou noirs, tous aimés, tous beaux,

Des yeux sans nombre ont vu l'aurore…’

Dankbaar zwaaiden hij en zijn vrouw ons een halfuurtje later uit.

Lemaire, een van de weinige leraren op het Lyceum die niet rookte, is niet oud geworden. Hij stierf kort na zijn pensionering. Ik heb me laten vertellen aan longkanker. Maar ik hoop dat dat niet waar is.

YouTube

Pour toi mon amour

Reacties (16)

Laad vorige reacties
  • Dag Erno - houd deze website in de gaten. ‘Peer’ de Vries komt beslist voorbij, de komende maanden. Je hebt mijn foto's van het lyceum op Flickr al bekeken? Leuk van je te horen!

    Short URL:
  • Erno de Vries

    Dag Martin,
    Leuk jouw reactie. Had de foto's op Flickr nog niet gezien, en kom mijn vader daar inderdaad op tegen, wat leuk zeg!! hoezo trouwens "peer" de Vries, werd hij zo genoemd dan??

    Short URL:
  • Ron

    Zoals hierboven gememoreerd, ik heb nooit op het Zaanlands Lyceum gezeten. Wel mijn moeder (rond 1922-25!) Ik zou het op prijs stellen indien iemand nog iets leuks te vertellen heeft, zelf meegemaakt of uit overlevering.
    Daarnaast heb ik op de Handelsschool veel docenten gehad die tevens een aanstelling aan het Lyceum hadden, of omgekeerd. Mijn goede oude school werd eind jaren zestig bij het Zaanlands ingelijfd, vandaar mijn oproep wie een leuk verhaal weet te vertellen over Jaap Dekker (wiskunde en handelsw), Y. Tamminga (handelsw), Noordijk (Duits), Rozenhart (Aardrijkskunde), 't Hoen (geschiedenis), van Huizen (tekenen). Maar ook tevens aan Chr hbs, Sijtsma (economie, staatsinrichting), ds Estie (godsdienst) en Kuyt (scheikunde)

    Short URL:
  • Klaas Prins

    Ja Lemaire , de Sik was in der daad een rare druif. Hij verkletste zijn tijd en kwam dan in de problemen met proefwerken. Om het verhaal niet te lang te maken. Als klassevertegenwoordiger kreeg ik met hem een conflict. Oosterhuis gaf ons gelijk en de sik moest het proefwerk verzetten.
    Op de avond daarna moest ik met Kroosduikers 2 poloen tegen Neptunus 3. De Sik was mijn tegenstander. We hebben elkaar afwisselend onder geduwd, maar hij nam het. Kreeg de volgende dag meteen wel een mondeling beurt, maar daar had ik opgerekend. Dat was juni 1943.

    Short URL:
  • Tilly Sarr-Valk

    Leuk dit te lezen. Heb in 1956 eind examen HBS-A gedaan.. Heb uiteraard ook jaren achtereen Monsieur Lemaire gehad. Heb na mijn eindexamen nog een poosje conversatie Frans gevolgd bij zijn echtgenote.
    Mijn eindexamencijfer was een schamele 5. Uiteindelijk leerde ik vloeiend Frans spreken in La douce France en kreeg ik door mijn huwelijk zelfs de Franse nationaliteit.
    Ook de leraren Tamminga, de Vriend (Duits), Eveleens (Engels), Jaap de Vries (Engels), van Beek (bachus),(frans), van Santen (wiskunde), Jaap Bos (wiskunde), Rozenhart, Minderhout (aardrijkskunde), Daniels en Haantje (geschiedenis), ons aller juffrouw Schaap, - heb mij vaak wegens te last komen om 8 uur moeten melden - conciërge de Vries, enz. enz.. behoren tot dierbare herinneringen. Bestaat er een lijst met aanmelders voor de reünie op 22 oktober as? Wil graag weten of er nog mensen uit mijn schoolperiode (1950-1956) van plan zijn acte de présence te geven..

    Short URL:
  • André Buitenhuis

    Hallo Martin,
    Sinds kort je website ontdekt. Prachtige verhalen. En mooi dat je de film "Afscheid" op YouTube hebt gezet.
    Wist je overigens dat Monsieur Lemaire een, na de eerste WO, ter dood veroordeelde Vlaamse activist was?
    Ik verheug me op de reünie, de 22ste.

    Short URL:
  • Fred Voorbergen

    Martin,
    Ook ik bewaar dierbare herinneringen aan 'Monsieur' Edgard Lemaire oftewel De Sik. Hij was namelijk mijn buurman aan de J.A.Laanweg, later Vincent van Goghweg. Als kleine kinderen vroegen wij altijd: "Mag ik aan uw sikkie trekken". Dat mocht en als je dat deed zei hij steevast "bèèè`". Hij was gewoon een lieve en wellicht wat dromerige man. Hij heeft ook een gedichtenbundel op zijn naam staan: "SOS, Doorlopende Voorstelling" als ik het mij goed herinner. Ooit heeft hij vanaf zijn balkonnetje aan de voorkant van zijn huis een van zijn gedichten staan declameren voor de verzamelde buurkinderen.
    Aan het eind van zijn leven (hij had een tumor in maag of darmen) was ik dagelijks bij het echtpaar Lemaire om hun kolenkachel brandend te houden. Dat was een aanleiding voor veel warme gesprekken.
    Zo zie je maar: wij hebben meer gemeen dat alleen de Zaanlander!

    Short URL:
  • Jeanne Douwes

    http://www.dbnl.org/tekst/verh053zoon01_01/verh053zoon01_01_0003.php
    Op pagina 24 schrijft Adriaan Verhulst over oom Edgar Lemaire die vanuit Vlaanderen naar Zaandam vertrok, ter dood veroordeeld

    Short URL:
  • Jeanne Douwes

    Edgar Lemaire en zijn vrouw hadden 3 kinderen: Siegfried, Helmut, Freya. Freya trouwde met organist Piet Kee, die nog onder ons is, 89 jaar oud. Mevrouw Lemaire had een klasje aan huis voor kindjes uit de buurt om al vast wat Frans te leren. Een hele lieve vrouw. Ik hoor haar stem nog tegen ons praten.

    Short URL:
  • Ernst Lemaire

    Geachte Martin Rep,

    Met veel plezier heb ik onlangs het stukje in de Typhoon gelezen over mijn grootvader, Edgard Lemaire. Het was herkenbaar en paste wel bij mijn herinneringen. De foto was mooi! En het videofragment erg leuk! Als er nog meer materiaal is dan houd ik me aanbevolen! Ik (zoon van Helmut) woon tegenwoordig in Den Ilp waar overigens ook mijn neef Rob (zoon van Sigmund) woont. Vanmorgen ben ik even langs het huis van mijn grootouders gereden aan de Vincent van Gogweg (voorheen Laanweg) in Zaandam. Het erachter gelegen oude sportfondsenbad zag er zeer verlopen uit: rijp voor de sloop. Ik heb er vroeger heel wat baantjes gezwommen samen met mijn grootvader. Hij was er kind aan huis. Vroeger ooit kampioen van België geweest en nog meegedaan aan de Olympische Spelen.

    Enfin, tot zover mijn reactie. Succes met uw activiteiten en met vriendelijke groet,


    Ernst Lemaire
    Den Ilp 181A
    1127 PT Den Ilp

    Short URL:

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0 / 1000 Beperking van tekens
Je tekst moet minder dan 1000 tekens bevatten
Your comments are subject to administrator's moderation.

Copyright © 2015-2017 Martin Rep | Bussum | Contact